ÇOMÜ'lü Doç. Dr. Erkoç: Bilge Kağan'ın saray şehri Hotont çevresinde olabilir
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi'nden Doç. Dr. Hayrettin İhsan Erkoç, 13. yüzyıl şiirindeki bir nottan yola çıkarak Moğolistan'da bir konum belirlediklerini açıkladı. Kesin sonuç için kazı gerekiyor.
· · 3 dk okuma

Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi (ÇOMÜ) Tarih Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Hayrettin İhsan Erkoç, Bilge Kağan'ın Moğolistan'daki Orhun Vadisi'nde bir saray şehri yaptırdığını tespit ettiklerini açıkladı. Erkoç, yerin bugünkü Hotont kasabası ve çevresine denk geldiğini söyledi. Bulgu tarihî metin ve uydu görüntüsü incelemesine dayanıyor; kazıyla doğrulanmış bir buluntu bildirilmedi.

Araştırma bir şiir notuyla başladı
Çalışmanın çıkış noktası, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Sinoloji Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Gürhan Kirilen'in bir tespiti oldu. Kirilen, Kitan asıllı şair ve devlet adamı Yelü Zhu'nun 13. yüzyılda yazdığı bir şiire düşülen açıklama notunda Bilge Kağan'ın saray şehrinden söz edildiğini fark etti. Konuyu ÇOMÜ İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Genel Türk Tarihi Anabilim Dalı'ndan Erkoç'la paylaştı.
Erkoç, kendisinin de birkaç hafta öncesine kadar böyle bir metinden haberi olmadığını belirtti. Tarihçilerin genellikle edebiyat metinlerine bakmadığını, oysa bakmak gerektiğini söyledi.
Erkoç'a göre Yelü Zhu, Cengiz Han'ın veziri Yelü Chucai'nin oğlu. Şair notunda saray şehrinin Karakurum'un yaklaşık 35 kilometre kuzeybatısında, Kül Tigin Yazıtı'nın da yaklaşık 35 kilometre güneybatısında olduğunu yazıyor. Erkoç, Yelü Zhu'nun gençliğinde bölgeden geçtiğini ve kalıntıları görmüş olabileceğini, bu nedenle kaynağı güvenilir bulduğunu ifade etti.
Erkoç, Karakurum'un 1230'lu yıllarda Ögeday Kağan tarafından kurulduğunu hatırlattı. Çincede "gong" sözcüğünün saray, "cheng" sözcüğünün şehir anlamına geldiğini, ifadenin surlarla çevrili bir yerleşimi tarif ettiğini söyledi. Ona göre şair, Karakurum'un bölgedeki daha eski bir geleneğin devamı olarak kurulduğunu anlatıyor.
Çin kaynaklarındaki anlatım ve uydu görüntüleri
Çin kaynaklarında Bilge Kağan'ın surlarla çevrili bir başkent kurmak istediği, içine Budist ve Taoist tapınaklar yaptırmayı planladığı aktarılıyor. Aynı anlatıya göre Tonyukuk, sabit bir şehrin konar göçer yaşamın avantajını ortadan kaldıracağını ve düşman eline geçebileceğini savunarak karşı çıktı; Bilge Kağan da vazgeçti. Erkoç, bu anlatının Göktürklerin kendi yazıtlarında değil Çin kaynaklarında yer aldığını, doğruluğuna kuşkuyla yaklaştıklarını söyledi. Ona göre Bilge Kağan başta ikna olmuş olsa da şehri sonradan yaptırmış görünüyor.
Erkoç, uydu görüntülerinde bölgede birkaç farklı yapı izi gördüklerini anlattı. Bu yapıların Bilge Kağan'ın sarayına mı, daha sonraki dönemlere mi ait olduğunun şu an bilinmediğini belirtti. Kesinlik için bölgede yüzey araştırması, gerekirse kazı yapılması gerektiğini, bu konuda girişimlerinin olacağını söyledi.
Erkoç'a göre Hotont ve çevresi Hunlardan beri Türk ve bozkır devletlerinin yönetim merkeziydi. Uygurların başkenti Ordu Balık (Karabalgasun) incelenen yere yaklaşık 15 kilometre uzaklıkta, Orhun Yazıtları da aynı bölgede. Yalnızca Orhun Vadisi'nde Uygurlardan kalma yaklaşık 50 yerleşim tespit edilmiş durumda.
Erkoç, Çin kaynaklarının Göktürkleri sabit yeri olmayan göçebeler olarak gösteren kalıplarının gerçeği tam yansıtmadığını söyledi. Göktürk yazıtlarından bölgede şehir ve kaleler bulunduğunu bildiklerini, bunlar varken bir başkent olmadığını düşünmenin kendilerine tuhaf geldiğini ekledi. Erkoç, eski Türk şehircilik tarihine ilişkin bilgilerin "belki on yıllar içinde" önemli ölçüde değişebileceğini öngördü.






Yorumlar
Yorum yazmak için giriş yap.